छत्रपती शिवाजी महाराज : वंशावळ - Chhatrapati Shivaji Maharaj - Family Tree

 

🚩

छत्रपती शिवाजी महाराज : वंशावळ

भोसले घराणे — पिढीदरपिढी इतिहास

सुमारे इ.स. १५०० ते १९०० दशक  ·  स्वराज्याचे संस्थापक व त्यांचे वंशज

पिढी १  कृष्णाजी · लक्ष्मोजीपिढी २  बबाजीपिढी ३  मालोजीपिढी ४  शहाजीपिढी ५  शिवाजी महाराजपिढी ६  संभाजी · राजारामपिढी ७  शाहू · शिवाजी दुसरा · संभाजी दुसरापिढी ८+  नंतरचे छत्रपती

👑 छत्रपती🌿 शाखा (कोल्हापूर / तंजावूर)⚭ पत्नी / विवाह🟨 शिवाजी महाराजांची ओळ

📜 मुख्य वंशावळ तक्ता

पिढी	नाव	जन्म – मृत्यू	पत्नी / कुटुंब	शिवाजी महाराजांशी नाते	महत्त्वाची माहिती
१	कृष्णाजी भोसले	? – ?	—	पणजोबा (पूर्वज)	नोंदींमधील पहिला ज्ञात पूर्वज; वेरूळ (मराठवाडा) व पुणे परिसराशी संबंध.
	लक्ष्मोजी भोसले	? – ?	—	पणजोबांचे पुत्र	कृष्णाजींचे पुत्र; बबाजींचे वडील.
२	बबाजी भोसले	? – १५९७	—	आजोबा	पुणे परिसरातील हिंगणी-बेर्डी व देवळगाव गावांचे पाटील.
३	मालोजी राजे भोसले	सुमारे १५५२ – सुमारे १६०५	ऊमाबाई (दीपाबाई) फलटणचे देशमुख जगपाळराव निंबाळकर यांची बहीण	वडील	सिंदखेडच्या जाधवांकडून निजामशाहीत सरदार; “राजे” खिताब व पुणे–सुपे जहागीर मिळविले; समाधी — इंदापूर.
	विठोजी भोसले	? – ?	—	चुलते (मालोजींचे बंधू)	मालोजींसोबत जाधव व निजामशाही सेवेत स्वार सरदार.
४	शहाजी भोसले	१५ मार्च १५९४ – २३ जानेवारी १६६४	जिजाबाईतुकाबाई मोहितेअन्य	वडील	निजामशाही, आदिलशाही व मुघलांकडे सरसेनापती; पुणे–सुपे व बंगलोर जहागीर; कर्नाटकातील होडीगेरे येथे निधन.
	शरीफजी भोसले	? – ?	—	चुलत भाऊ	मालोजी–ऊमाबाई यांचे दुसरे पुत्र; शहाजींचे लहान बंधू.
५	संभाजी (शहाजीपुत्र)	सुमारे १६२३ – १६५४	—	मोठा भाऊ (जिजाबाईंचे प्रथम पुत्र)	आदिलशाही सेवेत; कनकगिरीच्या मोहिमेत जखमी होऊन निधन.
	👑 छत्रपती शिवाजी महाराज	१९ फेब्रुवारी १६३० (शिवनेरी) – ३ एप्रिल १६८० (रायगड)	सईबाईसोयराबाईपुतळाबाईसकवारबाईकाशीबाई	स्वतः	हिंदवी स्वराज्याचे संस्थापक; राज्याभिषेक — ६ जून १६७४, रायगड; गनिमी कावा तंत्र, अष्टप्रधान मंडळ, दुर्गव्यवस्था व नौदल उभारले. पुत्र: संभाजी (सईबाईंचे), राजाराम (सोयराबाईंचे) · कन्या: सखूबाई, राणूबाई, अंबिकाबाई इ. (स्रोतांत फरक)
	🌿 व्यंकोजी (एकोजी)	सुमारे १६३० – १६८७/८८	—	सावत्र भाऊ (तुकाबाईंचे पुत्र)	१६७५ मध्ये तंजावूरचे मराठा राज्य स्थापन; तो वंश १८५५ पर्यंत — प्रसिद्ध राजा: सरफोजी दुसरा.
	अन्य सावत्र भाऊ	—	—	सावत्र भाऊ	कोयाजी · संताजी · प्रतापजी · भिवजी · रायभानजी · हिरोजी (शहाजींचे विविध पत्नींकडून पुत्र).
६	👑 छत्रपती संभाजी महाराज	१४ मे १६५७ (पुरंदर) – ११ मार्च १६८९ (तुळापूर)	येसूबाई पिलाजीराव शिर्के यांची कन्या	पुत्र (सईबाईंचे)	दुसरे छत्रपती (१६८१–८९); संस्कृत ग्रंथ “बुद्धिभूषण” यांचे कर्ते; धर्मावादी न वळल्याबद्दल औरंगजेबाच्या आदेशाने अमानुष छळानंतर वध. पुत्र: शाहू · कन्या: भवानीबाई
	👑 छत्रपती राजाराम महाराज	२४ फेब्रुवारी १६७० (राजगड) – ३ मार्च १७०० (सिंहगड)	महाराणी ताराबाईराजसबाईजानकीबाईअंबिकाबाई	पुत्र (सोयराबाईंचे)	तिसरे छत्रपती (१६८९–१७००); औरंगजेबाच्या तांडीव आक्रमणात जिंजीकडे जाऊन स्वराज्य सांभाळले.
७	👑 छत्रपती शाहू महाराज	१८ मे १६८२ – १५ डिसेंबर १७४९	सवित्रीबाई जाधवअंबिकाबाईइतर	नातू (संभाजी महाराजांचे पुत्र)	बालपणापासून मुघल बंदीवास (१६८९–१७०७); औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुक्त; १२ जानेवारी १७०८ साताऱ्यास राज्याभिषेक; पेशवाईतील (बालाजी विश्वनाथ, बाजीराव प्रथम) काळात साम्राज्य विस्तार. पुत्र अल्पवयात वारल्यामुळे दत्तक घेतला.
	👑 शिवाजी दुसरा (कोल्हापूर)	१६९६ – १७२६	—	नातू (राजाराम–ताराबाई)	बालपणी गादीवर; आई ताराबाईंचे पालकत्व; नंतर कोल्हापूरची गादी सावत्र भाऊ संभाजी दुसऱ्याकडे गेली.
	👑 संभाजी दुसरा (कोल्हापूर)	१६९८ – १८ डिसेंबर १७६०	—	नातू (राजाराम–राजसबाई)	सुमारे १७१४ पासून कोल्हापूर गादी; वारणेची संधी (१७३१) — कोल्हापूरच्या स्वतंत्र गादीला मान्यता.
८+	👑 राजाराम दुसरा (“रामराजा”) — सातारा	राज्य: १७४९ – १७७७	—	दत्तक उत्तराधिकारी	ताराबाईंनी राजाराम महाराजांचा पणतू म्हणून सादर केले व शाहू महाराजांनी दत्तक घेतले; नंतर साताऱ्यास शाहू दुसरा, प्रतापसिंह; १८४८ मध्ये राज्य खालसा.
	👑 कोल्हापूरचे दत्तक वंशज	सुमारे १७६० – १९४९	—	शाखा वंशज	शिवाजी तिसरा … ते अखेरचे छत्रपती; याच वंशात समाजसुधारक राजर्षी शाहू महाराज (१८८४–१९२२); १९४९ मध्ये भारतीय संघराज्यात विलीन.

👑 छत्रपती गाद्या व शाखा — कालक्रम

🟧 सातारा गादी (मुख्य वंश)

छत्रपती / शासक	राज्यकाळ
शिवाजी महाराज	१६७४ – १६८०
संभाजी महाराज	१६८१ – १६८९
राजाराम महाराज	१६८९ – १७००
ताराबाई (रीजेंट)	१७०० – १७०८
शाहू महाराज	१७०८ – १७४९
राजाराम दुसरा (दत्तक)	१७४९ – १७७७
शाहू दुसरा	सुमारे १७७७ – १८०८
प्रतापसिंह	सुमारे १८०८ – १८३९
नंतरचे राजे	१८३९ – १८४८ (१८४८ खालसा)

🌿 कोल्हापूर गादी

छत्रपती / शासक	राज्यकाळ
शिवाजी दुसरा	सुमारे १७१० – १७१४
संभाजी दुसरा	सुमारे १७१४ – १७६०
दत्तक वंशपरंपरा	१७६० पासून
राजर्षी शाहू महाराज	१८८४ – १९२२
अखेरचे छत्रपती	… – १९४७ (१९४९ विलीन)

🌿 तंजावूर संस्थान (तमिळनाडू)

शासक	काळ
व्यंकोजी (एकोजी)	१६७५ – १६८७/८८
इतर अनेक राजे	१६८८ – १७९८
सरफोजी दुसरा	१७९८ – १८३२
शिवाजी (तंजावूरचे)	१८३२ – १८५५
१८५५ मध्ये खालसा (दत्तक-नीति)	—

📝 टिप्पणे व स्रोत

ऐतिहासिक मूळ: बखरींमधील “मेवाडच्या सिसोदिया राजपूतांपासून (उदयपूर) वेरूळमार्गे” हा दावा प्रतिष्ठेचा मानला जातो; इतिहासकारांच्या मते खरी नोंद कृष्णाजी → लक्ष्मोजी → बबाजी भोसले यांपासून सुरू होते.

आईंची नावे महत्त्वाची: संभाजी महाराज = सईबाईंचे पुत्र · राजाराम महाराज = सोयराबाईंचे पुत्र · व्यंकोजी = तुकाबाई मोहितेंचे पुत्र · शिवाजी महाराजांचा मोठा भाऊ संभाजी = जिजाबाईंचेच प्रथम पुत्र.

दिनांकांबाबत: शिवजयंती परंपरेने १९ फेब्रुवारी (काही अभ्यासक इ.स. १६२७ मानतात). मालोजींचे दिनांक अंदाजे; कन्यांची नावे विविध बखरांमध्ये भिन्न आढळतात.

स्रोत: ऑगस्ट २०२६ मध्ये विकिपीडिया लेखांवरून संकलित — Shivaji · Shahaji · Maloji Bhosale · Sambhaji · Rajaram I · Shahu I; त्यांत उद्धृत स्ट्युअर्ट गॉर्डन, जदुनाथ सरकार, जी.एस. सरदेसाई, बाळकृष्ण इ. इतिहासकारांची पुस्तके.